NL / EN

MEERJARIGE ACTIVITEITENSUBSIDIE FESTIVALS EN CONCOURSEN 2013-2016

CULTURA NOVA

inleiding

Cultura Nova zomerfestival Heerlen is een internationaal beeldend podiumkunstenfestival op buitengewone locaties in Zuid-Limburg, dat sinds 1991 jaarlijks tien dagen lang plaatsvindt in de voormalige oostelijke mijnstreek: het grootstedelijk gebied Parkstad Limburg en omgeving. Het organiseert ruim honderdvijftig activiteiten per jaar van zeker veertig deelnemende gezelschappen en kunstenaars, waarop zo’n 41.000 bezoekers afkomen. De organisatie wordt aangestuurd door Parkstad Limburg Theaters, met als zakelijke en artistieke leiding Rocco Malherbe en Fiedel van der Hijden.
Het festival wil op een laagdrempelige manier een groot en divers publiek in contact brengen met niet-alledaagse kunstvormen. Het presenteert theater, muziek, dans, beeldende kunst en mengvormen daarvan op uiteenlopende onalledaagse locaties, zoals zandgroeves, boerderijen, kerken, bedrijventerreinen of autogarages. Als centraal punt wordt voor het theater in Heerlen een festivalplein ingericht met een spiegeltent voor optredens en (pop)concerten. Er is zowel een volwassenen- als een jeugdprogrammering.
Het festival legt in zijn aanvraag sterk de nadruk op zijn betekenis in de regio, een oud mijngebied in het uiterste puntje van Nederland, de Euregio. Voorstellingen worden gepresenteerd op die locaties waar ze het beste tot hun recht komen en van makers wordt verwacht dat ze een duidelijke interactie bewerkstelligen tussen context en content. Daardoor wil het festival nieuwe artistieke vormen ontketenen en nieuwe relaties verkennen tussen techniek, kunst en ruimte.
De programmering bestaat uit voor de regio vernieuwende podiumkunsten, veelal beeldend theater, deels van internationale gezelschappen uit Frankrijk, Spanje, België en Duitsland. Daarnaast biedt het festival een platform voor kunststudenten en amateurs uit Limburg, die binnen het festival de mogelijkheid krijgen samen te werken met professionele gezelschappen. Door middel van coproducties wil Cultura Nova bijdragen aan de artistieke ontwikkeling van Nederlandse makers. Cultura Nova ziet zichzelf als coach en vraagbaak voor jonge makers, van wie volgens de organisatie velen vanuit het festival doorstroomden naar andere festivals en het zalencircuit.
In de komende periode wil Cultura Nova meer coproduceren, omdat er in de regio vrij weinig aan podiumkunsten wordt gemaakt. Van acht coproducties in 2010 wil het festival uitbreiden naar zestien in 2014. Daarbij gaat het voor een deel om samenwerkingen met producenten en partners in de regio (zoals Toneelgroep Maastricht, Het Laagland, Intro in Situ, Opera Zuid, Toneelacademie Maastricht, SCHUNCK*, VIA2018, Cinesud en Parkstad Limburg Theaters). Ook zullen enkele internationale coproducties tot stand worden gebracht in samenwerking met podiumkunstinstellingen in Aken (Duitsland) en in Genk, Gent en Neerpelt (België).
Verder heeft Cultura Nova vanaf 2013 met vier andere zomerfestivals (Over het IJ, Karavaan, Oerol en Boulevard) een intentieovereenkomst gesloten met enkele gezelschappen uit de basisinfrastructuur om de komende vier jaar elk een of twee locatieproducties te maken voor deze festivals om het aanbod aan kwalitatief, groot gemonteerd locatietheater te versterken.

Cultura Nova werd in de afgelopen periode meerjarig ondersteund door de gemeente Heerlen en de provincie Limburg. De aanvraag voor ondersteuning in het kader van de vierjarige subsidieregeling van het Fonds Podiumkunsten voor de periode 2009-2012 werd afgewezen. Wel ontving Cultura Nova de afgelopen jaren projectsubsidies van het Fonds uit de regelingen voor festivals en voor internationalisering.

beoordeling

Artistieke kwaliteit
voldoende
De commissie beoordeelt de artistieke kwaliteit van Cultura Nova als voldoende. De kwaliteit van de producties is wisselend, maar over het geheel genomen van een redelijke tot goede kwaliteit. Voor de regio is het een zeer aansprekend festival, enerzijds door de laagdrempelige, internationale grote spektakelproducties, anderzijds doordat het een plek biedt aan veel gezelschappen en makers uit Limburg en omstreken. Kanttekeningen zet de commissie bij de eigen artistieke signatuur en de samenstelling van het festivalprogramma. Cultura Nova legt naar eigen zeggen de nadruk op beeldend cross-overtheater van jonge en gevestigde makers uit binnen- en buitenland die een band willen aangaan met bijzondere locaties in de regio Parkstad. Net als in het vorige advies constateert de commissie dat het festival zwaar leunt op de context van de mijnstreek; in het plan geeft de organisatie aan te verlangen dat makers artistieke inhoud aan de regionale omgeving verbinden. Hoewel de commissie dit op papier een interessante invalshoek vindt, constateert ze tevens dat niet altijd zichtbaar is hoe geprogrammeerde voorstellingen refereren aan die band met de regio. Dat maakt dat de samenhang in de programmering minder sterk is dan het festival voorstaat. Volgens de commissie ontbreekt een integrale samenhang tussen wat er allemaal wordt getoond en daarmee een herkenbaar artistiek profiel.
In de aankomende periode wil Cultura Nova meer coproducties initiëren om het aanbod uit de regio te versterken en cross-overs tussen verschillende disciplines te bevorderen. Ook voor afgelopen periode had het festival deze ambitie geformuleerd. De artistiek-inhoudelijke onderbouwing die de commissie toen miste ontbreekt nog steeds, waardoor de commissie geen beeld krijgt van de noodzaak en kwaliteit van dit extra aanbod. Uit de aanvraag blijft bovendien onderbelicht welke makers zullen worden aangetrokken en voor welke projecten. Ook een artistieke reflectie op eerder gerealiseerde coproducties ontbreekt.
De commissie merkt verder op dat het festivalkarakter enigszins wordt ondermijnd doordat de voorstellingslocaties zeer ver uit elkaar liggen en daar in de programmering weinig rekening mee wordt gehouden. Er ontstaat op die manier ook geen typische zomerfestivalsfeer op een plek waar verschillende bezoekers elkaar kunnen spreken en waar meerdere voorstellingen en optredens achter elkaar bezocht kunnen worden. Dat maakt dat de commissie van mening is dat Cultura Nova een divers zomerfestivalprogramma biedt met deels opvallende producties, maar met een beperkte artistieke samenhang en uitstraling. Doordat het geen heldere vertaalslag weet te maken van zijn artistieke visie naar zijn feitelijke programmering, ontstijgt het festival volgens de commissie niet het regionale belang. Deze opvatting wordt ondersteund door het bezoekersprofiel; Cultura Nova haalt een aanzienlijk lager percentage publiek van buiten de regio binnen dan andere zomerfestivals.

Bijdrage aan de ontwikkeling podiumkunsten
zwak
De commissie beoordeelt de bijdrage die Cultura Nova levert aan de ontwikkeling van de podiumkunsten als zwak. Er is geen sprake van een state of the art op het gebied van locatietheater of beeldend theater. De commissie constateert ook dat het festival nauwelijks een plek is die professionals bezoeken om een indruk te krijgen van de stand van zaken binnen dat genre. Ook ontbreekt een verdiepend programma voor professionals met debat en discussie.
Makers op Cultura Nova krijgen de vrijheid hun werk te presenteren op een bijzondere locatie in de regio, maar het is, meent de commissie, een vrijheid zonder kaders, een speelruimte die niet is afgebakend. Binnen het festival lijkt weinig te worden gestuurd op ontwikkeling. Hoewel de aanvrager schrijft alle voorstellingen te willen laten aansluiten op de regio, wordt nergens concreet gerept van opdrachten om makers specifiek iets voor de mijnregio te laten maken en ze te begeleiden in hun zoektocht naar de juiste theatrale vorm op de juiste locatie. Daarmee beperkt de rol van Cultura Nova zich tot het bieden van een podium aan makers op een uitgelezen plek in de regio, meer dan aan het stimuleren van hun doorstroming en hun artistieke ontwikkeling of het werkelijk tot stand brengen van nieuwe theatrale vormen.
Zelf benadrukt de aanvrager dat het festival van grote betekenis is voor andere culturele actoren in Heerlen en omgeving, tot over de grens met Duitsland. De commissie onderschrijft het belang van het festival voor deze instellingen, maar ziet hier voor het festival geen andere rol weggelegd dan die van podium.

Ondernemerschap
voldoende
De commissie beoordeelt het ondernemerschap van Cultura Nova als voldoende. Sinds 2011 heeft het festival een goede financiële gezondheid. Tussen 2009 en 2011 is het festival erin geslaagd het bezoekersaantal omhoog te brengen met zo’n 20% en de eigen inkomsten met bijna de helft te vermeerderen. Voor de komende periode zet het festival in op meer inkomsten uit horeca en het aanbieden van (bedrijfs)arrangementen. Met een sponsorcommissie wordt gewerkt aan nieuwe meerjarige sponsorcontracten, en het festival wil de inkomsten uit private cultuurfondsen verhogen. Gezien de resultaten uit het verleden heeft de commissie vertrouwen in de resultaten van deze inspanningen.
De commissie constateert dat in de aankomende periode de eigen inkomsten relatief gelijk zullen blijven (met een minimale daling in 2013) vanwege de kostbare ambitie van het festival om het aantal coproducties op te schroeven. Om dit te kunnen bekostigen moeten de publieksinkomsten stijgen en wel met meer dan 40%. De plannen die het festival hiervoor heeft, vindt de commissie onvoldoende. Los van een tweejaarlijks publieksonderzoek zet het festival in op een meer gerichte marketing, waarvoor een CRM-systeem de bouwstenen moet aanreiken. De commissie merkt op dat een dergelijk systeem zich, net als overigens een publieksonderzoek, enkel richt op bestaande bezoekers. De marketingparagraaf is verder vrij summier uitgewerkt. Behalve de geijkte publiciteitsmiddelen en benadering van de landelijke en regionale media past Cultura Nova alleen prijsdifferentiatie toe. De commissie mist een pakket aan stevige maatregelen om daadwerkelijk de grote beoogde publiekstoename te bereiken en merkt op dat de marketing erg is gericht op het huidige, regionale publiek. Dit stemt niet overeen met de ambitie juist meer landelijk publiek binnen te halen.

Bijdrage aan de pluriformiteit
ruim voldoende
De activiteiten van Cultura Nova vindt de commissie onderscheidend. De aanvrager levert een aanzienlijke bijdrage aan de pluriformiteit van het landschap door de grote beeldende producties die het presenteert, maar is niet uniek. Het is een van de vele zomerfestivals die Nederland rijk is en presenteert veel aanbod dat ook elders in Nederland op festivals en podia te zien is.

Bijdrage aan de geografische spreiding
ruim voldoende
Cultura Nova vindt plaats in Heerlen en de regio rond Heerlen; daarmee is de bijdrage aan de spreiding beter dan gemiddeld. In deze regio is sprake van een beperkt aanbod. Tegelijkertijd vinden in Heerlen en het nabijgelegen Maastricht meer festivals plaats en kennen die steden een redelijke tot goede infrastructuur op het gebied van de podiumkunsten.

Financiële bijdrage provincie of gemeente
zeer goed
Cultura Nova ontving in de periode 2009-2012 bijdragen van de gemeente Heerlen en de provincie Limburg. Voor de aankomende periode is in totaal 412.000 euro aangevraagd. Als dit bedrag wordt toegekend, is er sprake van een stevige lokale bijdrage.

Toeslag
Cultura Nova vraagt een toeslag aan om meer te gaan coproduceren. Van acht coproducties in 2010 wil het festival uitbreiden naar zestien in 2014. Deze moeten een link hebben met de thematiek uit de eigen regio, en speciale interesse gaat uit naar cross-overs van nieuwe makers. De commissie vindt echter dat Cultura Nova onvoldoende informatie verstrekt over de beoogde coproducties, waardoor ze niet kan beoordelen of het hier gaat om producties die iets teweeg kunnen brengen voor de makers of voor de podiumkunsten in algemenere zin. Zij adviseert daarom de toeslag voor innovatie van het aanbod niet toe te kennen.

conclusie

De commissie concludeert dat zij de artistieke kwaliteit, het ondernemerschap en de bijdrage aan de pluriformiteit van Cultura Nova voldoende vindt, maar dat het festival geen bijdrage levert aan de ontwikkeling van de podiumkunsten. Het plan voor innovatie vindt zij onvoldoende uitgewerkt. Het bovenstaande leidt ertoe dat de commissie adviseert om de aanvraag alleen te honoreren als het budget dat toelaat en dan met een bedrag van 125.000 euro, zijnde het basisbedrag voor kleine en middelgrote festivals.



Aangevraagd bedrag 2013-2014€ 300,000
Basissubsidie per editie € 125,000
Toeslagniet toekennen
Totaal subsidie voor 2 jaar0 *

festivals

organisatieaangevraagdtoekennen

5 Days Off€ 125.0000
Amersfoort Jazzfestival€ 125.0000
Amsterdam Dance Event€ 150.0000 *
Amsterdam Roots Festival€ 125.0000
Amsterdamse Cello Biennale€ 125.0000 *
Amsterdams Kleinkunst Festival€ 50.0000 *
Cement€ 150.0000 *
Charles Hennen Concours€ 50.0000
Circo Circolo€ 125.0000 *
Cultura Nova€ 150.0000 *
Dutch Jazz Competition€ 50.0000
Eurosonic Noorderslag€ 150.000€ 125.000 per editie
Festival Oude Muziek€ 300.000€ 250.000 per editie
Flamenco Biennale Nederland€ 150.0000 *
Gaudeamus Muziekweek€ 150.0000 *
Grachtenfestival Amsterdam€ 125.0000 *
hetdansfestival.nl€ 150.0000 *
Incubate€ 300.0000 *
Internationaal Kamermuziek Festival Utrecht€ 50.0000
Internationaal Orgelfestival Haarlem€ 150.0000 *
Internationaal Vocalisten Concours€ 50.0000 *
De Internationale Keuze€ 125.0000 *
Internationale Koorbiënnale€ 150.0000 *
Its Festival€ 150.0000 *
Jonge Harten Festival€ 125.0000 *
Julidans€ 150.000€ 125.000 per editie
Liteside Festival€ 20.0000
Metropolis Festival€ 150.0000
Motel Mozaique€ 125.0000 *
Mundial€ 150.0000 *
Musica Sacra€ 150.000€ 125.000 per editie
Music Meeting€ 150.000€ 125.000 per editie
Nederlandse Dansdagen€ 150.0000 *
Nederlands Theater Festival€ 150.000€ 125.000 per editie
Noorderzon Performing Arts Festival€ 300.000€ 250.000 per editie
November Music€ 150.000€ 125.000 per editie
Oerol€ 300.000€ 250.000 per editie
Operadagen Rotterdam€ 300.000€ 125.000 ** per editie
Rotterdam Philharmonic Gergiev Festival€ 150.0000
Rotterdam Unlimited€ 125.0000
Sonic Acts€ 150.0000 *
SPRING festival Utrecht€ 150.000€ 150.000 per editie
Theaterfestival Boulevard€ 300.0000 *
Tromp Percussion Eindhoven€ 50.000€ 50.000 per editie
Tweetakt€ 300.000€ 300.000 per editie
De Viooldagen€ 50.0000 *