NL / EN

MEERJARIGE ACTIVITEITENSUBSIDIE FESTIVALS EN CONCOURSEN 2013-2016

INTERNATIONAAL ORGELFESTIVAL HAARLEM

Internationaal Orgelconcours

inleiding

Het Internationaal Orgelfestival Haarlem is een veertiendaags festival dat eens per twee jaar in juli plaatsvindt in Haarlem en omgeving. Het festivalprogramma omvat het Internationaal Orgelimprovisatie Concours, de internationale Zomeracademie voor Organisten en tientallen recitals, concerten, masterclasses, lezingen, presentaties en excursies. De festivalprogrammering is in handen van een artistieke raad, voorgezeten door Stephen Taylor.
Het festival wil improvisatie op het orgel stimuleren, hedendaagse muziek voor en met orgel bevorderen en integratie van het orgel en orgelmuziek met diverse instrumentale bezettingen en kunstdisciplines bevorderen.
Het Internationaal Orgelfestival Haarlem was sinds zijn oprichting in 1951 vooral gericht op orgelkenners. Sinds 2008 is het aanbod voor publiek uitgebreid en is er sprake van een artistiek brede programmering. Nieuw element in 2012 is de multidisciplinaire improvisatieopdracht in het concours en de multidisciplinaire improvisatiecursus in het academieprogramma. Vanaf 2012 vindt het Internationaal Orgelimprovisatie Concours gelijktijdig met de Zomeracademie voor Organisten plaats om de onderlinge relatie te versterken.
Kenmerkend voor het Internationaal Orgelfestival Haarlem is de uitvoering en beschouwing van kwalitatief hoogstaand orgelrepertoire, dat vierhonderd jaar omspant, en daarnaast gerichte stimulering van eenentwintigste-eeuwse muziek en improvisatie. De stimulering van compositie en uitvoering van hedendaagse muziek ligt hiermee in lijn. De organisatie vindt improvisatie van zeer groot belang voor de bevordering van muziekontwikkeling en -perceptie. Als enige orgelconcours wereldwijd dat zich uitsluitend richt op hedendaagse improvisatie neemt de instelling volgens de aanvrager wereldwijd een unieke positie in. Door het gebruik van het Má¼ller-orgel (en in toenemende mate het Cavaillé-Coll-orgel) heeft het festival naar eigen zeggen een seculier en grensverleggend karakter in vergelijking met concert- en festivalprogrammering elders in en buiten Nederland. Het festival vindt alternerend plaats met het Orgelfestival Holland.
Het festival streeft ernaar vanaf 2013-2014 samen te werken met het Orgelpark in Amsterdam om voor de programmering tot een selectie te komen van gebleken bijzondere Nederlandse orgelproducties. Artistiek leider Johan Luijmes van het Orgelpark zal vanaf 2012 inbreng bieden voor het eerste multidisciplinaire thema.
In 2014 vindt de vijftigste editie van het concours plaats. Onder de titel ‘Bavo to Go – Haarlem Organ Horizons’ zal het festival dat jaar een treffen worden tussen orgel en publiek. Het festival wordt zichtbaar op onverwachte plekken in de stad. Er zal gebruik worden gemaakt van kleine en verplaatsbare orgels. Het beoogde aantal publieksevenementen zal dit jaar aanzienlijk hoger zijn. Een aantal compositieopdrachten zal een leidraad in de programmering vormen.
Vanaf 2014 zal het festival bovendien producties van Hollandse bodem gaan presenteren rondom het orgel. Zo krijgt in deze periode een improvisatieproject onder leiding van Merlijn Twaalfhoven gericht op jongeren een vervolg. Het festival biedt publiek en cursisten een jubileumprogramma aan ter stimulering van de improvisatiekunst: twaalf bekende orgelimprovisatoren zullen dagelijks optreden in openbare presentaties in de Grote Zaal van de Philharmonie.
De organisatie wil zich in de jaren tussen de festivals actief manifesteren in het buitenland. Voor 2013 zal er een korte docufilm worden gemaakt waarin het concours en de zomeracademie van 2012 centraal zullen staan. In tweede instantie wordt gedacht aan Haarlemse gastdocenten met 'typisch Haarlemse’ onderwerpen als het klassieke repertoire, de modernen en improvisatie. Dit laatste ook als middel om improvisatietalent op te sporen voor het concours.

Het Internationaal Orgelfestival Haarlem ontving in de periode 2009-2012 als concours subsidie van het Fonds Podiumkunsten in het kader van de vierjarige subsidieregeling. Daarnaast ontving het subsidie van de gemeente Haarlem.
Adviseurs van het Fonds hebben in de afgelopen periode het concours bezocht.

beoordeling

Artistieke kwaliteit
ruim voldoende
De commissie beoordeelt de artistieke kwaliteit van het Internationaal Orgelfestival Haarlem als ruim voldoende. De commissie maakt daarbij een onderscheid tussen de verschillende onderdelen van het festival: het improvisatieconcours, de zomeracademie en het festival zelf als overkoepelend geheel. Wereldwijd gezien staat het improvisatieconcours voor organisten zeer hoog aangeschreven. De kwaliteit van het improvisatieconcours en van de deelnemers is naar het oordeel van de commissie buitengewoon hoog en levert bijzondere concerten op. De zomeracademie is een organisch onderdeel van het festival. De commissie stelt vast dat door deze academie ook jongere generaties organisten actief bij het festival worden betrokken.
Over het festival als geheel is de commissie daarentegen kritisch. Orgelspel wordt veelal in een religieuze context beleefd, maar in toenemende mate ook binnen een kring van muziekliefhebbers als seculiere kunstvorm gewaardeerd. Het festival legt in zijn programmering het zwaartepunt bij de waardering van het orgel als muziekinstrument, maar vertaalt dit naar het oordeel van de commissie primair nog altijd naar een aanbod voor een relatief kleine kring van kenners en liefhebbers. De organisatie heeft in de afgelopen periode wel het aantal publieksactiviteiten binnen het festival uitgebreid. Ook in het nieuwe plan lijkt de organisatie van het festival zich rekenschap van dit spanningsveld te geven. De commissie constateert echter dat het Internationaal Orgelfestival Haarlem in de afgelopen periode nog niet heeft laten zien in staat te zijn het beleid in die zin succesvol aan te passen. In het plan ziet de commissie weliswaar aanzetten tot een programmering die hogere verwachtingen schept, maar mist een meer geprononceerde artistieke visie, bijvoorbeeld door verbanden binnen het programma aan te brengen tussen oeuvres of genres die ook een publiek dat niet louter uit kenners of liefhebbers bestaat kunnen aanspreken.
De commissie is positief over de intenties in het voorliggende plan om met het festivalprogramma zowel letterlijk als figuurlijk meer buiten de eigen kerk te treden. De commissie waardeert het idee om dit te doen door bijvoorbeeld verplaatsbare orgels op onverwachte locaties in de stad nieuw werk te laten spelen. De commissie meent dat dit kan bijdragen aan een grotere openheid van het festival, een groter en gevarieerder publiek en een steviger festivalkarakter. Ook de plannen om meer verbindingen te leggen met andere muziekvormen noemt de commissie interessant. De commissie oordeelt eveneens positief over het idee om in de toekomst de eerste rondes van het concours en de eerste week van de zomeracademie te verplaatsen naar Parijs. Hiermee wordt impliciet een nevenschikking van de Nederlandse en Duitse orgelschool aan de dominante Franse orgelschool zichtbaar gemaakt in de opzet en programmering van het festival.

Bijdrage aan de ontwikkeling podiumkunsten
ruim voldoende
De commissie is van mening dat het festival door het verstrekken van compositieopdrachten bijdraagt aan de vernieuwing van het repertoire. De commissie ziet daar een aantal interessante keuzes gemaakt worden voor componisten die niet eerder of slechts sporadisch voor orgel hebben geschreven. Het improvisatieconcours heeft internationaal een groot aanzien. Een prijs op dit concours is belangrijk voor de carrière van laureaten.
Het festival, en met name het improvisatieconcours en de zomeracademie, vormt een internationaal ontmoetingspunt in de orgelsector. Met verdiepende debatten, lezingen en ontmoetingen krijgt de ontwikkeling van de orgelpraktijk hier een stimulans.
Het festival betekent veel voor de ontwikkeling van de orgelpraktijk, maar heeft zich de afgelopen jaren naar het oordeel van de commissie toch vooral als rimpel in de vijver van het rijke aanbod van podiumkunsten in Nederland laten zien. De mogelijkheden om bijvoorbeeld door samenwerking met andere disciplines binnen de kunsten een bredere ontwikkeling te bieden dan uitsluitend die voor het orgel, zijn nauwelijks benut. Zelfs binnen het zo op samenwerking gerichte Nederlandse muziekleven opereren veel organisten in een praktijk die veel weg heeft van een besloten genootschap van kenners. Het Internationaal Orgelfestival Haarlem heeft daar nauwelijks verandering in weten te bewerkstelligen. De commissie concludeert daarom dat het festival een grote bijdrage levert aan de ontwikkeling binnen de orgelmuziek, maar op het vlak van de podiumkunsten in zijn totaliteit een beperkte rol speelt. De commissie beoordeelt de bijdrage aan de ontwikkeling van de podiumkunsten derhalve als ruim voldoende.

Ondernemerschap
voldoende
De commissie beoordeelt het ondernemerschap van het Internationaal Orgelfestival Haarlem als voldoende. Na in de vorige meerjarenperiode kritiek te hebben gekregen op het gebrek aan marketing en publiekswerving, heeft het festival de afgelopen jaren zijn marketingbeleid aangepast, met bescheiden resultaat. Er is sprake van een toename van de bezoekersaantallen (van 5.000 naar 8.100). Maar sterker dan de aanwas van publiek is het aantal publieksactiviteiten toegenomen: meer dan een verdubbeling in drie jaar tijd. De commissie stelt vast dat daarmee het aantal bezoekers per activiteit gemiddeld gesproken is afgenomen en dat de inspanningen van het festival zich de afgelopen periode meer op het verbreden van het aanbod hebben geconcentreerd dan op het vergroten van het publiek per concert. Orgelspel behoeft een zeker volume als het gaat om de akoestische ruimtes waarin deze kunstvorm tot klinken komt. Dat zijn ruimtes die gemaakt zijn voor grote aantallen bezoekers. Het plan zoekt die bezoekers nu vooral buiten de kerk, maar geeft weinig zicht op hoe die bezoekers binnengehaald kunnen worden om het orgel ook in volle glorie in zijn eigen omgeving te waarderen. De commissie is van mening dat hier voor de organisatie nog veel winst te behalen valt. Voor de editie 2014 staat een veel ruimere toename van bezoekers gepland, die de organisatie mogelijk kan behalen door extra marketinginspanningen in verband met het jubileum en de wat laagdrempeliger jubileumprogrammering in de stad. Volgens de commissie moet dan echter de marketingmix wel steviger vorm krijgen dan uit de aanvraag blijkt.
Van de plannen voor de manier waarop het Internationaal Orgelfestival Haarlem eigen inkomsten verwerft, krijgt de commissie geen duidelijk beeld. De publieksinkomsten lijken te verdubbelen. De commissie stelt vast dat het plan hierover onvoldoende inzicht verschaft en daarmee in gebreke blijft. De overige eigen inkomsten zullen in 2014 fors dalen ten opzichte van de editie 2010. De begrote sponsorinkomsten nemen met 85% af, zonder dat daarvoor een verklaring wordt gegeven.
Op het gebied van samenwerking spreekt de aanvrager van speellocaties die ofwel gratis, ofwel tegen een sterk gereduceerd tarief hun plaatsen ter beschikking stellen. Hiertegenover zet het festival dat de betreffende locaties zelf de eventuele recettes mogen incasseren. Het werkelijk financiële voordeel van deze constructie vindt de commissie in het plan onduidelijk en illustratief voor de kennelijk onwennige rol van de festivalorganisatie als ondernemer.

Bijdrage aan de pluriformiteit
ruim voldoende
De activiteiten van het Internationaal Orgelfestival Haarlem zijn volgens de commissie onderscheidend. Aanvrager levert een aanzienlijke bijdrage aan de pluriformiteit, maar is daarin niet uniek. Het concours onderscheidt zich internationaal doordat improvisatie hier centraal staat. Het festival zelf onderscheidt zich in mindere mate ten opzichte van andere festivals en concertseries die de kunst van het orgelspel in een seculiere context brengen en ook hedendaagse orgelmuziek programmeren.

Bijdrage aan de geografische spreiding
ruim voldoende
Het festival vindt plaats in Haarlem; daardoor is de bijdrage aan de spreiding beter dan gemiddeld. Tegelijkertijd merkt de commissie op dat er zeker niet, zoals op bepaalde plaatsen, sprake is van in het geheel ontbreken van (vergelijkbaar) podiumkunstenaanbod. In Haarlem en de directe omgeving van Haarlem vinden ook andere festivals plaats en de stad kent een goede culturele infrastructuur op het gebied van de podiumkunsten.

Financiële bijdrage provincie of gemeente
zeer goed
Het Internationaal Orgelfestival Haarlem ontving in de periode 2009-2012 een structurele bijdrage van de gemeente Haarlem van zo’n 34.000 euro. Voor de aankomende periode vraagt het een vergelijkbaar bedrag aan, 39.500 euro. Als deze subsidie wordt toegekend, is er sprake van een stevige lokale bijdrage.

Toeslag
Het Internationaal Orgelfestival Haarlem vraagt een toeslag aan om in het jubileumjaar vier compositieopdrachten te verstrekken die het repertoire voor en rond het orgel vernieuwen. Drie daarvan plaatsen het orgel in nieuwe combinaties met andere instrumenten en kunstdisciplines. Deze werken zullen niet alleen deel uitmaken van het jubileumfestival, maar ook worden besproken in openbare sessies van de zomeracademie. Ze worden deels op onverwachte locaties uitgevoerd.
De commissie is positief over de plannen voor vernieuwing van de programmering die het Internationaal Orgelfestival Haarlem aanvoert om in aanmerking te komen voor de toeslag. Het voorstel is goed uitgewerkt en het project is duidelijk beschreven. De combinaties van componisten en orgels die in het plan worden voorgesteld, vindt de commissie verrassend. Een dergelijk opdrachtenbeleid draagt er wezenlijk toe bij dat het orgel een prominentere rol kan vervullen in de uitvoeringspraktijk van hedendaagse muziek. Volgens de commissie kan dit plan leiden tot innovatie van het aanbod dat festivaloverstijgend is.

conclusie

Concluderend is de commissie positief over de artistieke kwaliteit, de bijdrage aan de ontwikkeling van de podiumkunsten en de bijdrage aan de pluriformiteit van podiumkunstenaanbod in Nederland. Het ondernemerschap acht ze voldoende, maar ze plaatst hier een aantal kritische kanttekeningen bij. Bovenstaande leidt ertoe dat de commissie adviseert de aanvraag van het Internationaal Orgelfestival Haarlem alleen te honoreren indien het budget dat toelaat, en dan met een bedrag van 125.000 euro, zijnde het basisbedrag voor kleine en middelgrote festivals. Ze adviseert in dat geval ook de toeslag van 25.000 euro toe te kennen.



Aangevraagd bedrag 2013-2014€ 150,000
Basissubsidie per editie € 125,000
Toeslag€ 25,000
Totaal subsidie voor 2 jaar0 *

festivals

organisatieaangevraagdtoekennen

5 Days Off€ 125.0000
Amersfoort Jazzfestival€ 125.0000
Amsterdam Dance Event€ 150.0000 *
Amsterdam Roots Festival€ 125.0000
Amsterdamse Cello Biennale€ 125.0000 *
Amsterdams Kleinkunst Festival€ 50.0000 *
Cement€ 150.0000 *
Charles Hennen Concours€ 50.0000
Circo Circolo€ 125.0000 *
Cultura Nova€ 150.0000 *
Dutch Jazz Competition€ 50.0000
Eurosonic Noorderslag€ 150.000€ 125.000 per editie
Festival Oude Muziek€ 300.000€ 250.000 per editie
Flamenco Biennale Nederland€ 150.0000 *
Gaudeamus Muziekweek€ 150.0000 *
Grachtenfestival Amsterdam€ 125.0000 *
hetdansfestival.nl€ 150.0000 *
Incubate€ 300.0000 *
Internationaal Kamermuziek Festival Utrecht€ 50.0000
Internationaal Orgelfestival Haarlem€ 150.0000 *
Internationaal Vocalisten Concours€ 50.0000 *
De Internationale Keuze€ 125.0000 *
Internationale Koorbiënnale€ 150.0000 *
Its Festival€ 150.0000 *
Jonge Harten Festival€ 125.0000 *
Julidans€ 150.000€ 125.000 per editie
Liteside Festival€ 20.0000
Metropolis Festival€ 150.0000
Motel Mozaique€ 125.0000 *
Mundial€ 150.0000 *
Musica Sacra€ 150.000€ 125.000 per editie
Music Meeting€ 150.000€ 125.000 per editie
Nederlandse Dansdagen€ 150.0000 *
Nederlands Theater Festival€ 150.000€ 125.000 per editie
Noorderzon Performing Arts Festival€ 300.000€ 250.000 per editie
November Music€ 150.000€ 125.000 per editie
Oerol€ 300.000€ 250.000 per editie
Operadagen Rotterdam€ 300.000€ 125.000 ** per editie
Rotterdam Philharmonic Gergiev Festival€ 150.0000
Rotterdam Unlimited€ 125.0000
Sonic Acts€ 150.0000 *
SPRING festival Utrecht€ 150.000€ 150.000 per editie
Theaterfestival Boulevard€ 300.0000 *
Tromp Percussion Eindhoven€ 50.000€ 50.000 per editie
Tweetakt€ 300.000€ 300.000 per editie
De Viooldagen€ 50.0000 *