NL / EN

MEERJARIGE ACTIVITEITENSUBSIDIE FESTIVALS EN CONCOURSEN 2013-2016

INTERNATIONALE KOORBIëNNALE

Internationale Koorbiënnale Haarlem

inleiding

De Internationale Koorbiënnale is een tiendaags festival dat tweejaarlijks aan het begin van de zomer in Haarlem wordt georganiseerd. Het festival wil een internationaal brandpunt voor koormuziek zijn, hét kruispunt in Europa waar vocale ensemblemuziek van wereldniveau, koorpedagogie en vooruitstrevende presentatievormen elkaar ontmoeten. Het festival biedt per editie ruim twintig concerten door gerenommeerde (inter)nationale professionele vocale ensembles in kerken en podia en organiseert sinds de editie van 2009 een groot aantal gratis Hofjes- en buitenconcerten. De Eric Ericson Masterclass voor aankomende professionele koordirigenten, in 2001 geïnitieerd door het Nederlands Kamerkoor en het Groot Omroepkoor, maakt onderdeel uit van de Koorbiënnale. Door educatie en participatieactiviteiten beoogt het festival een brug te slaan naar het landelijke (gevorderde) amateurveld. Het festival toont talentontwikkeling van de jongste Nederlandse beroepskoren- en consorten. Het festival – bakermat van het internationale TENSO-netwerk – wil ook bijdragen aan het landelijke en internationale debat over het (leren) zingen.
Als artistieke uitgangspunten noemt het festival onder meer het ontdekken en presenteren van de wereldtop in de koormuziek in Haarlem c.q. Nederland voor het grootst mogelijke publiek; het presenteren van 1200 jaar koormuziek als een fris en geëngageerd muzikaal genre al haar culturele diversiteit; het verstrekken van compositieopdrachten en het presenteren van (wereld)premières; en het zoeken naar uitdagende presentatievormen. Van belang is verder de lokale worteling in Haarlem; het biedt aan amateur en professional de kans om zich bezig te houden met ensemblezang, met dirigeren en met (samen)zingen.
Het festival kiest vanaf 2013 voor meer actuele invalshoeken, waarbij het gebruik zal maken van de vele raakvlakken van tien eeuwen koorrepertoire met de thema’s die zich in de actuele samenleving voordoen. Voor de komende edities kiest het festival in 2013 als thema ‘licht’ – samenzang fungeert als licht in de duisternis. In 2015 zal het aandacht besteden aan het historisch en hedendaags maatschappelijk belang van zingen.

De Internationale Koorbiënnale ontvangt sinds 2009 subsidie in het kader van de vierjarige subsidieregeling van het Fonds Podiumkunsten. Ook van de gemeente Haarlem ontvangt het festival een structurele subsidie van 50.000 euro per editie. De provincie Noord-Holland en het Fonds voor Cultuurparticipatie droegen bij in de financiering van de Hofjesconcerten.
Adviseurs van het Fonds hebben in de periode 2009-2012 de verschillende festivaledities bezocht.

beoordeling

Artistieke kwaliteit
goed
De Internationale Koorbiënnale presenteert een sterk plan, waarin de organisatie een duidelijk artistiek weerwoord geeft op de ontwikkelingen waarvoor ze zich geplaatst ziet. De commissie heeft waardering voor zowel de kwaliteit van de programmering als de oorspronkelijkheid van de samenstelling van het festival. Beide noemt ze goed. De koren die het festival presenteert, behoren tot de internationale top. Daarbij vindt de commissie de ontwikkeling die het festival toont met een stevig hedendaags profiel goed. Het festival kiest voor grote, canonische werken van deze tijd, waarbij een wat beperkte rol is weggelegd voor echte vernieuwers van het repertoire en stemgebruik.
De commissie noemt het festival een mooi voorbeeld van ‘glocal’; het heeft een internationale uitstraling en is tegelijkertijd goed in de haarvaten van Haarlem verankerd. Op die lokale inbedding was in het vorige advies de nodige kritiek. De Koorbiënnale heeft dit punt opgepakt en in de afgelopen jaren veel energie gestoken in een betere worteling in Haarlem. Er is een betere samenwerking met de Haarlemse instellingen tot stand gebracht. Ook heeft het festival een laagdrempelig programma ontwikkeld met gratis Hofjes- en buitenconcerten, die een groot succes zijn gebleken. Minder enthousiast is de commissie over de keuzes van de afgelopen periode in wereldmuziek genres. Deze vond zij van een mindere kwaliteit en daardoor afsteken bij de rest van het programma. Overigens vindt ze de invulling op dat vlak voor de komende periode aanzienlijk beter.
Het festival beoogt nadrukkelijk het wat statische imago van de koorwereld af te stoffen. Dat doet het door de programmering alsook door het zoeken naar uitdagende presentatievormen. Op dat vlak vindt de commissie het festival nog altijd vrij behoudend, waar zij constateert dat de zoektocht naar andere presentatievormen bij andere genres aanzienlijk grotere resultaten heeft opgeleverd. De plannen van het festival om zelf compositieopdrachten te verstrekken vindt de commissie minder sterk ingevuld en uitgewerkt dan de plannen voor de programmering. De commissie is zonder meer positief over de kwaliteit van De Internationale Koorbiënnale, die zij goed noemt.

Bijdrage aan de ontwikkeling podiumkunsten
ruim voldoende
De Internationale Koorbiënnale biedt een goede combinatie van een festival en een masterclass. De commissie stelt vast dat de Eric Ericson Masterclass een bijdrage levert aan de ontwikkeling van jonge koordirigenten. Daartegenover meent de commissie ook dat deze bijdrage beperkt blijft tot het aanscherpen van individuele kwaliteiten, maar dat de Eric Ericson Masterclass niet de plek is waar de carrière van deze koordirigenten een bijzondere vlucht neemt. Voor vakgenoten organiseert het festival rond de masterclass verder lezingen van bekende (inter)nationale dirigenten. De betekenis voor een mogelijke vernieuwing van de koorzang vindt de commissie beperkt; daarvoor vindt de commissie ook de plannen voor opdrachtwerk te bescheiden en weinig spectaculair. Over de gekozen nieuwe presentatievormen heeft de commissie al opgemerkt deze weinig vernieuwend te vinden, ook niet binnen het eigen genre. Andere festivals en gezelschappen zijn hierin de Koorbiënnale al voorgegaan. Ten slotte merkt de commissie op dat de staalkaart van de hedendaagse koorwereld die het festival tweejaarlijks presenteert van belang is voor iedereen die zich hier vakmatig mee bezig houdt. De commissie beoordeelt dit aspect dan ook als ruim voldoende.

Ondernemerschap
ruim voldoende
De aanvraag geeft blijk van ondernemingszin en in het plan is een aantal ambitieuze doelstellingen geformuleerd. Die waardeert de commissie, maar zij zet bij de uitwerking ervan wel een aantal kanttekeningen. Zo stijgt de begroting fors met bijna een derde. Daarbij is de financieringsmix vrij gevarieerd, maar steunt ze erg op bijdragen van particuliere fondsen. De organisatie zegt in 2011 een grote slag te hebben gemaakt bij het binnenhalen van private financiering en verwacht dit in de toekomst te continueren. De commissie constateert dat de organisatie niet alleen verwacht dat de inkomsten uit private fondsen in de komende periode gehandhaafd zullen blijven, maar dat zij zelfs fors zullen toenemen, met nog eens 46 procent ten opzichte van 2011. In de aanvraag wordt dit verder niet onderbouwd en de commissie lijkt deze aanname, met de toenemende druk op de private fondsen in de komende jaren, aan de optimistische kant.
Ook de groei van de publieksinkomsten met ongeveer 70 procent vindt de commissie rooskleurig ingeschat. De commissie constateert dat de marketingaanpak in de afgelopen periode weliswaar aanzienlijk is verbeterd en dat het aantal bezoekers ook relatief is vergroot, maar dat het hierbij nog altijd om een slechts bescheiden toename van het aantal betalende bezoekers gaat. Voor de komende periode presenteert de organisatie een duidelijk en veelbelovend marketingplan, waarbij ze inzet op het binnenhalen van nieuwe groepen met een gedifferentieerd prijsbeleid. De aanvrager wil, zoals het in het plan staat, het publiek ‘opleiden’, maar daar zijn wellicht meer stappen voor nodig om het publiek van de gratis buitenconcerten naar de betaalde programmering te krijgen. De commissie mist de programmadifferentiatie in de betaalde programmering. Zij is van mening dat de compromisloosheid van de programmering, die zij bij de artistieke kwaliteit juist zo waardeert, de drempel voor de beoogde nieuwe en vooral jongere publieksgroepen hoog en misschien te hoog legt. Daarbij blijft het marketingbudget voor komende periode op hetzelfde bescheiden niveau, en daalt dus percentueel en per beoogde bezoeker. Dat alles maakt dat de commissie onvoldoende vertrouwen heeft in de capaciteit van het festival om de noodzakelijke vertaalslag te kunnen maken om het potentieel grote publiek – want er wordt veel in Nederland gezongen – ook daadwerkelijk naar het festival te trekken. Positief is de commissie tenslotte over de samenwerking met Radio 4, waardoor het programma voor een groot publiek wel beschikbaar is. Voors en tegens afwegend beoordeelt de commissie het ondernemerschap als ruim voldoende.

Bijdrage aan de pluriformiteit
ruim voldoende
De activiteiten van de Internationale Koorbiënnale vindt de commissie onderscheidend. De aanvrager levert een aanzienlijke bijdrage aan de pluriformiteit van het landschap, maar is niet uniek. Het aanbod dat het festival presenteert - koren en deels ook het repertoire - is in Nederland ook vaker op de verschillende festivals en podia te beluisteren. Wel valt het festival zelf ook internationaal op door niet, zoals de meeste korenfestivals, een religieuze grondslag te hebben.

Bijdrage aan de geografische spreiding
ruim voldoende
Het festival vindt plaats in Haarlem; daardoor is de bijdrage aan de spreiding beter dan gemiddeld. Tegelijkertijd merkt de commissie op dat er zeker niet, zoals op bepaalde plekken, sprake is van in het geheel ontbreken van (vergelijkbaar) podiumkunstenaanbod. In Haarlem en de directe omgeving van Haarlem vinden ook andere festivals plaats en de stad kent een goede culturele infrastructuur op het gebied van de podiumkunsten.

Financiële bijdrage provincie of gemeente
ruim voldoende
De Internationale Koorbiënnale heeft in de afgelopen periode een bijdrage van 50.000 euro per editie ontvangen van gemeente Haarlem en vraagt voor de periode 2013-2016 eenzelfde bedrag aan. Mocht die aanvraag worden gehonoreerd, dan betekent dat een bescheiden bedrag in relatie tot de totale omzet van de aanvrager, wat een beperkte lokale bijdrage oplevert.

Toeslag
De Koorbiënnale wil in aanmerking komen voor de toeslag om de koorconcerten op een verrassende en vernieuwende wijze te presenteren. De commissie is van mening dat hier geen sprake is van vernieuwing van het aanbod. Het gaat volgens de commissie om de aankleding en belichting van de concerten en niet om een mogelijke inhoudelijke wisselwerking die het werk zelf beïnvloedt, anders dan dat het op een mogelijk atypische plek wordt gepresenteerd. Over het zoeken naar een mogelijk wezenlijker invloed laat de aanvraag zich niet uit; in de keuze voor de lichtontwerper ziet de commissie ook geen aanleiding om te mogen verwachten dat er sprake zal zijn van iets anders dan een ongetwijfeld mooi en goed lichtontwerp.

conclusie

De commissie concludeert dat zij zeer positief is over de artistieke kwaliteit van het festival, en positief, maar met een aantal punten van kritiek, over de bijdrage aan de ontwikkeling van de podiumkunsten en het ondernemerschap. De commissie zet daar onder andere kanttekeningen bij de verwachte groei van de publieksinkomsten. De bijdrage aan pluriformiteit en spreiding van het aanbod is beter dan gemiddeld. Over de aanvraag voor een toeslag adviseert de commissie negatief. Het bovenstaande leidt ertoe dat de commissie adviseert om de aanvraag van de Internationale Koorbiënnale alleen te honoreren met een bedrag van 125.000 euro, zijnde het basisbedrag voor kleine en middelgrote festivals, als het budget dit toelaat.



Aangevraagd bedrag 2013-2014€ 150,000
Basissubsidie per editie € 125,000
Toeslagniet toekennen
Totaal subsidie voor 2 jaar0 *

festivals

organisatieaangevraagdtoekennen

5 Days Off€ 125.0000
Amersfoort Jazzfestival€ 125.0000
Amsterdam Dance Event€ 150.0000 *
Amsterdam Roots Festival€ 125.0000
Amsterdamse Cello Biennale€ 125.0000 *
Amsterdams Kleinkunst Festival€ 50.0000 *
Cement€ 150.0000 *
Charles Hennen Concours€ 50.0000
Circo Circolo€ 125.0000 *
Cultura Nova€ 150.0000 *
Dutch Jazz Competition€ 50.0000
Eurosonic Noorderslag€ 150.000€ 125.000 per editie
Festival Oude Muziek€ 300.000€ 250.000 per editie
Flamenco Biennale Nederland€ 150.0000 *
Gaudeamus Muziekweek€ 150.0000 *
Grachtenfestival Amsterdam€ 125.0000 *
hetdansfestival.nl€ 150.0000 *
Incubate€ 300.0000 *
Internationaal Kamermuziek Festival Utrecht€ 50.0000
Internationaal Orgelfestival Haarlem€ 150.0000 *
Internationaal Vocalisten Concours€ 50.0000 *
De Internationale Keuze€ 125.0000 *
Internationale Koorbiënnale€ 150.0000 *
Its Festival€ 150.0000 *
Jonge Harten Festival€ 125.0000 *
Julidans€ 150.000€ 125.000 per editie
Liteside Festival€ 20.0000
Metropolis Festival€ 150.0000
Motel Mozaique€ 125.0000 *
Mundial€ 150.0000 *
Musica Sacra€ 150.000€ 125.000 per editie
Music Meeting€ 150.000€ 125.000 per editie
Nederlandse Dansdagen€ 150.0000 *
Nederlands Theater Festival€ 150.000€ 125.000 per editie
Noorderzon Performing Arts Festival€ 300.000€ 250.000 per editie
November Music€ 150.000€ 125.000 per editie
Oerol€ 300.000€ 250.000 per editie
Operadagen Rotterdam€ 300.000€ 125.000 ** per editie
Rotterdam Philharmonic Gergiev Festival€ 150.0000
Rotterdam Unlimited€ 125.0000
Sonic Acts€ 150.0000 *
SPRING festival Utrecht€ 150.000€ 150.000 per editie
Theaterfestival Boulevard€ 300.0000 *
Tromp Percussion Eindhoven€ 50.000€ 50.000 per editie
Tweetakt€ 300.000€ 300.000 per editie
De Viooldagen€ 50.0000 *