NL / EN

MEERJARIGE ACTIVITEITENSUBSIDIE FESTIVALS EN CONCOURSEN 2013-2016

OPERADAGEN ROTTERDAM

Opera Rotterdam

inleiding

Het tiendaagse festival Operadagen Rotterdam bestaat sinds 2005 en staat sinds 2007 onder artistieke leiding van Guy Coolen. Het festival is een nauw samenwerkingsverband van een aantal presenterende en producerende Rotterdamse culturele organisaties op het gebied van opera en muziektheater. In tegenstelling tot het grote klassieke repertoire en andere grootschalige producties zoekt Operadagen Rotterdam naar wegen om opera en muziektheater anders en laagdrempelig te presenteren. Het beoogt daarbij een platform en toonplek voor Nederlands muziektheater en van internationaal belangwekkende projecten te zijn waar jonge en nieuwe Nederlandse makers de kans krijgen hun werk te tonen aan een binnen- en buitenlands publiek.
De missie van het festival is om opera en muziektheater als een toegankelijke en aansprekende podiumkunst op een artistiek hoog niveau te presenteren, waarbij het hedendaagse muziektheater zich op het platform dat Operadagen Rotterdam biedt als genre verder kan ontwikkelen. Daarbij biedt het festival een platform voor communityopera met een multicultureel karakter. Operadagen Rotterdam gelooft in de magie van de zangstem in een theatrale omgeving als middel om sociale cohesie te bevorderen en zo bij te dragen aan een positieve ontwikkeling van de samenleving. Het festival heeft hiervoor een breed scala aan projecten ontwikkeld: huiskamerconcerten, brunchconcerten in kantoren en winkels en buitenconcerten, waaronder een meezingopera voor een groot en breed publiek. Sinds vorig jaar organiseert Operadagen Rotterdam een parcours langs diverse kerkgebouwen in de stad waar de desbetreffende kerkgenootschappen hun vocale tradities en koormuziek presenteren. Het publieksbereik van Operadagen Rotterdam is in de afgelopen periode gegroeid van 18.950 bezoekers in 2009 naar bijna 25.000 in 2011 aan de verschillende door Operadagen Rotterdam georganiseerde zowel gratis als betaalde evenementen en concerten.
Het festival werkt in Nederland samen met partners als Holland Festival, Kameroperahuis, Veenfabriek, VocaalLab, Asko|Schönberg, Alba Theaterhuis, TIME Den Haag, Codarts, Operastudio Nederland en De Nederlandse Opera Academie. Internationaal zijn onder meer Muziektheater Transparant, Lod, Walpurgis, De Munt, De Vlaamse Opera, Opera de Bordeaux, Kaleidoskop Berlijn en Garajistanbul samenwerkingspartners.
De komende periode wil het festival voort op de ingeslagen weg. Het communitytheater wordt uitgebreid en hiervoor is Anthony Heidweiller, oprichter van YO! Opera, nu aan het festival verbonden. De thematische samenhang van waaruit het festival werkt, ligt voor de komende periode in de zoektocht naar “de vele betekenissen van alle drastische veranderingen die Nederland en de wereld op dit moment doormaken; het overkoepelende thema luidt: (R)evoluties.”

Stichting Operadagen Rotterdam ontvangt sinds 2009 subsidie in het kader van de vierjarige subsidieregeling van het Fonds Podiumkunsten. De stichting ontvangt structurele subsidie van de gemeente Rotterdam. Het festival heeft in 2010 een projectsubsidie ontvangen vanuit de afdeling internationalisering van het Fonds Podiumkunsten.
Adviseurs van het fonds hebben in de periode 2009-2012 de verschillende festivaledities bezocht.

beoordeling

Artistieke kwaliteit
goed
De commissie vindt de Operadagen op een uitstekende manier ingebed in zijn omgeving. Dat heeft enerzijds te maken zijn vaste samenwerkingspartners, een coalitie van producerende partijen en podia in Rotterdam. Bijzonder wordt het echter door de wijze waarop het festival de stad, de bewoners, betrekt bij het zien en beleven van opera. De stad zelf is hierbij in volle omvang tot podium gemaakt. Het festival neemt drempels weg voor een groot en breed publiek, dat bij de Operadagen vaak voor het eerst met deze kunstvorm geconfronteerd wordt. Het zorgt ervoor dat het festival leeft in de stad en een sterkere zeggingskracht heeft dan wanneer het zich uitsluitend in de theaters zou afspelen.
Het festival kent, volgens de commissie, een avontuurlijke programmering met kwalitatieve uitschieters naar beide kanten: pareltjes naast mislukte experimenten. De samenstelling van het programma wordt deels bepaald door het aanbod van de Rotterdamse partners, van OT tot Wunderbaum. Daarnaast programmeert het festival een sprankelend palet van grotendeels Belgisch muziektheater, deels gevoed door de connecties van de artistiek leider, aangevuld met door het festival zelf geïnitieerde producties. Het festival toont de top van wat er op het terrein van hedendaags muziektheater gebeurt in het kleine en middelgrote segment.
De commissie constateert wel dat het brede internationale accent, dat in afgelopen periode een speerpunt in de programmering zou zijn, tot dusverre slechts mondjesmaat tot uiting is gekomen. Ze spreekt van een veelbelovende ontwikkeling nu de organisatie in de komende periode stevig inzet op een aantal internationale samenwerkingen. Ze verwacht dat deze voor een internationale programmatische meerwaarde kunnen zorgen.
De commissie vindt, kortom, de kwaliteit van de Operadagen in zijn totaliteit goed. Wel plaatst ze een kritische kanttekening bij de uitgangspunten van het festival. Het festival beoogt opera en muziektheater als een toegankelijke en aansprekende podiumkunst op een artistiek hoog niveau te presenteren. Dat artistiek hoge niveau moet volgens de commissie dan ook het leidende principe zijn, ook bij projecten die bedoeld zijn om de sociale cohesie te bevorderen. Net als in haar advies van vier jaar gelden wil de commissie er ook nu met nadruk op wijzen dat het verlagen van drempels en het toegankelijk maken van deze podiumkunst niet moet leiden tot een knieval voor het publiek. De commissie vindt dat het festival hier alerter op kan zijn.

Bijdrage aan de ontwikkeling podiumkunsten
ruim voldoende
De commissie vindt de bijdrage van de Operadagen aan de ontwikkeling van de podiumkunsten ruim voldoende. Het festival presenteert een state of the art op het gebied van hedendaags muziektheater. Het toont de ontwikkelingen op dit vlak en vervult daarbij een belangrijke rol als schakel in de keten voor in Nederland ontwikkeld en te ontwikkelen muziektheater. Met het aftasten van de grenzen en mogelijkheden van het genre komen op het festival projecten tot stand die ter inspiratie voor het veld kunnen dienen. De commissie is er daarbij overigens niet van overtuigd dat deze aanjaagfunctie ook gaat gelden voor de wijkprojecten die het festival in de komende periode wil uitbreiden. Daarvoor lijkt de opzet te veel een kopie van projecten die bij YO! Opera in Utrecht zijn ontwikkeld; dat waren toen opvallende projecten die iets nieuws in gang zetten. De commissie is van mening dat het nu tijd is voor een verdere kwaliteitsslag.
Voorts merkt de commissie op dat het festival in toenemende mate als ontmoetingsplek voor (inter)nationale vakgenoten fungeert. Ze constateert dat de Operadagen zich in één klap in de internationale kijker heeft gespeeld door in 2010 het gastheerschap te vervullen voor het gerenommeerde internationale operacongres Opera Europa. Het Rotterdamse model, een succesvol operafestival in een stad zonder operahuis, heeft in de operawereld de nodige opzien gebaard. De organisatie maakt sindsdien deel uit van verschillende samenwerkingsprojecten, waardoor het festival in Nederland de spin in het internationale web voor hedendaags muziektheater is geworden. Daarmee kan het festival in de komende periode voor Nederlandse makers een belangrijke rol spelen.

Ondernemerschap
ruim voldoende
De commissie vindt het ondernemerschap van de Operadagen Rotterdam ruim voldoende, maar heeft wel een aantal punten van kritiek.
Positief is ze over de manier waarop het festival zich steeds beter weet te positioneren. Operadagen Rotterdam genereert een groeiend publiek voor de activiteiten en slaagt als zodanig in de ambitie om opera en muziektheater onder de aandacht van een groot en nieuw publiek te brengen. Daarbij tekent de commissie aan dat de publieksgroei in de afgelopen periode grotendeels veroorzaakt is door een toename bij en van de gratis activiteiten: de stadsprogrammering en de meezing- en wijkconcerten. Ook merkt de commissie op dat de organisatie eenzelfde aantal bezoekers verwacht bij veel minder activiteiten. In het plan is de marketing echter een volledig ondergeschoven paragraaf die niet verder reikt dan het uitspreken van de verwachting dat het publiek zal groeien door de consistentie in het programmabeleid. De commissie vindt het plan op dit aspect ernstig tekortschieten.
De organisatie heeft financieel op papier een stevige uitgangspositie door de constructie met de Rotterdamse instellingen. Tegelijkertijd is de organisatie daardoor afhankelijk van de bijdragen van deze instellingen, die ieder op zich afhankelijk zijn van subsidies. Dat maakt dat de commissie het een kwetsbare financieringsmix vindt: de begroting van het festival wordt in wezen slechts voor 26% door publieksinkomsten en private fondsen gedekt; het overige is afkomstig van publieke gelden en de bijdragen van de (gesubsidieerde) partners. De commissie is positief over de plannen om onder meer via sponsoring meer eigen inkomsten te genereren, maar ziet hier vooralsnog een zeer voorzichtige vertaling van in de begroting.
De organisatie anticipeert op het teruglopen van de overheidsbijdragen en de daaraan gekoppelde matching en brengt voor de komende periode zijn totale begroting fors terug naar min of meer het niveau van 2009. De commissie constateert dat dit vooral gebeurt door de omvang van de kernprogrammering fors terug te brengen, maar niet door de organisatie zelf in te krimpen. De personele beheerslasten stijgen zelfs in de komende periode naar een niveau dat ruim het dubbele is van dat in 2009. De overige activiteiten, met uitzondering van de meezing- en wijkconcerten, nemen daarentegen in omvang af. De commissie ziet niet in waarom dat dan niet zou leiden tot in een kleinere overhead.

Bijdrage aan de pluriformiteit
ruim voldoende
De activiteiten van de Operadagen Rotterdam vindt de commissie onderscheidend. De aanvrager levert een aanzienlijke bijdrage aan de pluriformiteit van het landschap, maar is niet uniek. Het is weliswaar het enige festival in Nederland dat zich exclusief op deze discipline richt, maar het aanbod van de Operadagen Rotterdam rust voor een groot deel op de reguliere activiteiten van de meewerkende Rotterdamse instellingen die ook door het jaar heen op de Nederlandse podia gepresenteerd worden. De eigen producties en de internationale programmering zijn echter wel onderscheidend.

Bijdrage aan de geografische spreiding
neutraal
Het festival vindt plaats in Rotterdam; hiermee wordt geen speciale bijdrage geleverd aan de spreiding.

Financiële bijdrage provincie of gemeente
zeer goed
Operadagen Rotterdam heeft in de afgelopen periode een bijdrage van ontvangen van de gemeente en vraagt voor de periode 2013-2016 een lager bedrag aan van 450.000 euro. Als de gemeente het gevraagde subsidiebedrag toekent, levert dat een stevige lokale bijdrage op.

Toeslag
De toeslag wordt aangevraagd voor de activiteiten die het festival wil ontplooien in het internationaal netwerk Reseau International de Théá¢tre Musical, een netwerk van muziektheaterprogrammeurs en producenten, dat er op gericht is om jonge makers in de gelegenheid te stellen kennis en projecten uit te wisselen en te verdiepen. Operadagen Rotterdam staat aan de basis van dit nieuwe initiatief samen met Théá¢tre des Bouffes du Nord (Parijs), Théá¢tres de la Ville de Luxembourg, Théá¢tre de la Place – Centre international de Création européen de Liège (Luik), Musikfestspiele Herrenhausen en Den Nye Opera (Bergen, Noorwegen). Het gaat hier om het organiseren van jaarlijkse masterclasses die in de komende jaren uitmonden in een aantal producties.
De commissie merkt op dat een uitwerking van deze plannen in de aanvraag ontbreekt. De aanvraag maakt niet duidelijk om welke Nederlandse makers het zou gaan, wie de masterclasses gaan geven of welk traject precies gevolgd gaat worden. Daarmee wordt het voor de commissie onmogelijk te beoordelen of het hier gaat om ontwikkelingen die de effecten van het eigen werk van de makers overstijgen. De commissie is er niet van overtuigd geraakt dat met deze activiteiten een bijdrage wordt geleverd aan de innovatie van het aanbod.

conclusie

De commissie concludeert dat zij de artistieke kwaliteit van de Operadagen Rotterdam goed vindt en positief is over de bijdrage aan de ontwikkeling van de podiumkunsten, het ondernemerschap en de bijdrage aan de pluriformiteit van het podiumkunstenlandschap. De aanvraag voor een toeslag vindt ze onvoldoende uitgewerkt in de aanvraag. Het bovenstaande leidt ertoe dat de commissie adviseert om de aanvraag alleen te honoreren als het budget dat toelaat en dan met een bedrag van 250.000 euro, zijnde het basisbedrag voor grote festivals.



Aangevraagd bedrag 2013-2014€ 600,000
Basissubsidie per editie € 250,000
Toeslagniet toekennen
Totaal subsidie voor 2 jaar250.000 **

festivals

organisatieaangevraagdtoekennen

5 Days Off€ 125.0000
Amersfoort Jazzfestival€ 125.0000
Amsterdam Dance Event€ 150.0000 *
Amsterdam Roots Festival€ 125.0000
Amsterdamse Cello Biennale€ 125.0000 *
Amsterdams Kleinkunst Festival€ 50.0000 *
Cement€ 150.0000 *
Charles Hennen Concours€ 50.0000
Circo Circolo€ 125.0000 *
Cultura Nova€ 150.0000 *
Dutch Jazz Competition€ 50.0000
Eurosonic Noorderslag€ 150.000€ 125.000 per editie
Festival Oude Muziek€ 300.000€ 250.000 per editie
Flamenco Biennale Nederland€ 150.0000 *
Gaudeamus Muziekweek€ 150.0000 *
Grachtenfestival Amsterdam€ 125.0000 *
hetdansfestival.nl€ 150.0000 *
Incubate€ 300.0000 *
Internationaal Kamermuziek Festival Utrecht€ 50.0000
Internationaal Orgelfestival Haarlem€ 150.0000 *
Internationaal Vocalisten Concours€ 50.0000 *
De Internationale Keuze€ 125.0000 *
Internationale Koorbiënnale€ 150.0000 *
Its Festival€ 150.0000 *
Jonge Harten Festival€ 125.0000 *
Julidans€ 150.000€ 125.000 per editie
Liteside Festival€ 20.0000
Metropolis Festival€ 150.0000
Motel Mozaique€ 125.0000 *
Mundial€ 150.0000 *
Musica Sacra€ 150.000€ 125.000 per editie
Music Meeting€ 150.000€ 125.000 per editie
Nederlandse Dansdagen€ 150.0000 *
Nederlands Theater Festival€ 150.000€ 125.000 per editie
Noorderzon Performing Arts Festival€ 300.000€ 250.000 per editie
November Music€ 150.000€ 125.000 per editie
Oerol€ 300.000€ 250.000 per editie
Operadagen Rotterdam€ 300.000€ 125.000 ** per editie
Rotterdam Philharmonic Gergiev Festival€ 150.0000
Rotterdam Unlimited€ 125.0000
Sonic Acts€ 150.0000 *
SPRING festival Utrecht€ 150.000€ 150.000 per editie
Theaterfestival Boulevard€ 300.0000 *
Tromp Percussion Eindhoven€ 50.000€ 50.000 per editie
Tweetakt€ 300.000€ 300.000 per editie
De Viooldagen€ 50.0000 *