NL / EN

MEERJARIGE ACTIVITEITENSUBSIDIE FESTIVALS EN CONCOURSEN 2013-2016

NOORDERZON PERFORMING ARTS FESTIVAL

Noorderzon Groningen

inleiding

Noorderzon is een elfdaags internationaal performing arts festival in Groningen, dat jaarlijks georganiseerd wordt in het Noorderplantsoen en de binnenstad. De artistieke leiding is sinds 2001 in handen van Mark Yeoman. Het festival verkoopt 50.000 tot 55.000 kaarten voor gemiddeld 450 activiteiten; jaarlijks bezoeken tussen de 125.000 en 150.000 bezoekers het festival. Noorderzon richt zich op het kleine en middelgrote aanbod van de interdisciplinaire en independent podiumkunsten. Het presenteert een internationaal programma dat veelal alleen tijdens Noorderzon in Nederland te zien is. Voor de programmering van arthouse-films, gecomponeerde nieuwe muziek, literatuur, populaire muziek, beeldende kunst en andere festivalonderdelen wordt samengewerkt met diverse partners in de stad.
Zelf omschrijft het festival de ietwat curieuze mix tussen internationale en lokale programmering als zijn unique selling point: een onderscheidend en actueel programma en een sterk sociaal evenement. Noorderzon heeft zich de afgelopen jaren ingezet om een context te creëren waarin makers ook buiten de voor hun gebaande paden kunnen treden. Het festival slaagt erin om daarbij het publiek in deze vaak cutting edge-programmering mee te nemen. Waar de artistieke visie namelijk het beeld oproept van een nicheprogramma, kleine publieksaantallen en voor een buitenstaander moeizaam begrepen artistieke doelen blijkt bij Noorderzon de drempel laag; er is sprake van goede en licht groeiende publieksaantallen, kaartverkoopcijfers en hoge gemiddelde bezettingsgraden (85 procent). Noorderzon zet voor de komende jaren in op het consolideren van het huidige beleid; groei is te lezen als het verdiepen van rol en betekenis en het behoud daarvan.
In de afgelopen periode heeft het festival samen met het Grand Theatre ingezet op de presentatie en ontwikkeling van internationaal werk, wat soms in een residentie, soms in een coproductie, soms in een montageperiode resulteert. Jaarlijks zijn er een tot vijf coproducties gerealiseerd en gepubliceerd onder de naam Noorderzon/Grand Theatre Groningen. In de afgelopen jaren ging dat onder meer om coproducties en residenties van makers als Nature Theater of Oklahoma en Zachary Oberzan (VS), Gob Squad (DE), Phantom Limb Company (VS), Stalker Theatre (AU), Brokentalkers (IE), Quarantine (GB), Radiohole (VS), Chelfitsch (JP), Claudio Stellato (IT), Lola Arias (AR) en Berlin (BE, in 2012).
Noorderzon wil in de komende periode niet zozeer in omvang groeien als wel investeren in de kwaliteit van organisatie en dienstverlening. Met het Groningse Grand Theatre en de Internationale Keuze van de Rotterdamse Schouwburg heeft Noorderzon plannen om jaarlijks te coproduceren. Internationaal komt daar de participatie in het Europese festivalnetwerk NXTSTP, the 2nd Generation bij.

Noorderzon heeft in de afgelopen jaren subsidie ontvangen vanuit de verschillende Cultuurnota's van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en ontvangt sinds 2009 subsidie in het kader van de vierjarige regeling van het Fonds Podiumkunsten. Noorderzon wordt structureel ondersteund door de provincie en de stad Groningen.
Met ingang van 2013 participeert Noorderzon in NXTSTP dat tot 2017 ondersteund wordt in het kader van het Culture EU programma. Noorderzon neemt hier de plaats van De Internationale Keuze in.
Adviseurs van het Fonds hebben in de periode 2009-2012 de verschillende festivaledities bezocht.

beoordeling

Artistieke kwaliteit
zeer goed
De commissie is zonder meer positief over Noorderzon en vindt de kwaliteit van het festival zeer goed. Noorderzon wordt gewaardeerd om de wijze waarop compromisloos en louter op de inhoud en kwaliteit van de voorstellingen wordt geprogrammeerd. Het festival biedt volgens de commissie een samenhangende programmering van ongelijksoortige voorstellingen, waarin originele keuzes worden gemaakt voor onbekende groepen die er kwalitatief echt toe doen. In het plan leest de commissie een uitgesproken inspirerende visie, zelfbewust en eigenwijs, van een programmeur met een goede neus voor talent en maatschappelijke betrokkenheid. De commissie merkt op dat deze festivalleiding de kunst beheerst om voor een breed publiek te programmeren en tegelijkertijd een vernieuwend en inspirerend festival te bieden voor discipline- en vakgenoten. Het is opvallend dat bijna alle voorstellingen goed worden bezocht en dat de massale belangstelling voor het plantsoen, en voor de muziek en horeca aldaar, juist zorgen voor een versterking en niet voor concurrentie. Het internationale karakter vindt de commissie in het plan helder en overtuigend uit de doeken gedaan.
Een kritische kanttekening die de commissie wil plaatsen gaat over de discrepantie die zij bespeurt tussen het hoofdprogramma en het muziekprogramma op het festivalterrein. Bij de programmering van de muziek mist ze dezelfde visie en scherpte waarmee de andere disciplines worden geprogrammeerd. Nu komt de muziek er in het plan wat bekaaid af.
Noorderzon heeft volgens eigen zeggen in de afgelopen cultuurnotaperiode zijn vorm en visie gevonden en wil komende jaren voortgaan op de ingeslagen weg met een programma dat zowel in het Noorderplantsoen als op een aantal locaties in de stad plaatsvindt. De commissie is positief over de wijze waarop Noorderzon zich in de afgelopen jaren stap voor stap heeft ontwikkeld tot een festival dat staat als een huis. Dat maakt dat ze ook de komende periode met vertrouwen tegemoet ziet.

Bijdrage aan de ontwikkeling podiumkunsten
ruim voldoende
De commissie vindt de bijdrage aan de ontwikkeling van de podiumkunsten ruim voldoende. Het festival presenteert een state of the art op het gebied van internationaal contemporain theater. Het programma van Noorderzon stimuleert vakgenoten te reflecteren op ontwikkelingen in de internationale avant-garde. Wel merkt de commissie op dat het festival daarbij een grotere rol lijkt te spelen voor internationale programmeurs dan voor nationale. De Nederlandse spin-off vindt de commissie beperkt, hoewel de commissie constateert dat de afgelopen periode daar een lichte groei in te zien heeft gegeven. De nauwere samenwerking met De Internationale Keuze vindt de commissie in dit opzicht dan ook positief.
Noorderzon biedt verder geen speciale programma’s aan voor (Nederlandse) vakgenoten, maar faciliteert de bezoeken op een informele manier. Dat behoort ook tot de filosofie van het festival: Noorderzon vindt dat het stevigste netwerk wordt gebouwd op vriendschapsfundamenten en niet op arrangementen en organiseert ontmoetingen en bezoeken die ruimte overlaten voor eigen invulling en gesprekken in informele setting. Deze werkwijze is voor het festival zelf vruchtbaar gebleken; met de nauwe banden die Noorderzon nu heeft met zowel de Amerikaanse Director’s Circle als het Europese festivalnetwerk NXTSTP kan het festival ook voor Nederlandse vakgenoten een grotere rol spelen als spin in een internationaal web. Ten slotte vindt de commissie dat met name het internationale coproduceren door Noorderzon, voor de komende periode ook in het kader van NXTSTP, een bijdrage kan leveren aan artistieke vernieuwing van de podiumkunsten, internationaal, maar zeker ook nationaal.

Ondernemerschap
zeer goed
De commissie constateert dat het festival in de loop der jaren een financieel gezonde organisatie heeft opgebouwd, die gekenmerkt wordt door een solide bedrijfsvoering en een ondernemende houding. Het festival is stevig verankerd in Groningen en heeft hier een sterk netwerk aan samenwerkingspartners opgebouwd, voornamelijk op inhoudelijk en coproductioneel gebied. Wat dat financieel oplevert wordt niet expliciet in de begroting aangegeven; de organisatie geeft aan dat er zoveel mogelijk met gesloten beurzen wordt gewerkt; deze bijdragen zijn niet gekapitaliseerd in de begroting. Het festival gaat op een organische wijze met duurzaamheid om, wat de commissie zeer waardeert. De commissie constateert voorts dat de eigen inkomsten in de afgelopen jaren op een hoog niveau stabiel zijn gebleven; de ambities van het festival op dit vlak vindt ze overtuigend. De aanvrager ziet nieuwe, hoewel beperkte, kansen in het aanboren van private fondsen. Daarnaast wil hij projectmatiger werken en specifieke sponsoring en crowfunding koppelen aan losse projecten. De financieringsmix is volgens de commissie realistisch en wordt in de aanvraag voldoende onderbouwd.
De ambities op het gebied van publieksbereik worden volgens de commissie gedragen door een gedegen aanpak die direct gerelateerd is aan de artistieke visie, bijvoorbeeld door videoboodschappen van de artistiek leider met een uitleg van zijn keuzes. Noorderzon zoekt verdieping van zijn marketingactiviteiten, meer dan dat deze gericht zijn op het aanboren van nieuwe of een grotere doelgroepen. De organisatie heeft hiertoe diverse marketingmiddelen ontwikkeld, van persoonlijke tips voor een programmasamenstelling tot het aanduiden van voorstellingen die geschikt zijn voor doven en slechthorenden. Met een jaarlijks terugkerend publieksonderzoek wil de organisatie haar prestaties op het gebied van service monitoren en verbeteren. Op basis van bovenstaande beoordeelt de commissie het ondernemerschap van Noorderzon als zeer goed.

Bijdrage aan de pluriformiteit
zeer goed
De activiteiten van Noorderzon vindt de commissie zeer onderscheidend. Er zijn weinig festivals in Nederland die zich richten op dit specifieke internationale aanbod dat ook op de reguliere podia vrijwel niet te zien is. Daarbij vindt de commissie de vorm waarin Noorderzon zijn zeker niet makkelijke aanbod als laagdrempelig publieksfestival presenteert onderscheidend. Daarmee levert Noorderzon een belangrijke bijdrage aan de pluriformiteit van het landschap.

Bijdrage aan de geografische spreiding
ruim voldoende
Het festival vindt plaats in Groningen; daardoor is de bijdrage aan de spreiding beter dan gemiddeld. Tegelijkertijd merkt de commissie op dat er zeker niet, zoals in bepaalde regio’s, sprake is van in het geheel ontbreken van aanbod. In Groningen vinden ook andere festivals plaats en de stad kent een goede culturele infrastructuur op het gebied van de podiumkunsten.

Financiële bijdrage provincie of gemeente
zeer goed
Noorderzon heeft in de afgelopen periode een bijdrage ontvangen van de gemeente en provincie Groningen en vraagt bij beide overheden voor de periode 2013-2016 respectievelijk een subsidie van 490.000 en 111.100 euro aan. De aanvraag bij de provincie ligt op hetzelfde niveau als eerder; bij de gemeente heeft Noorderzon een aanzienlijk hoger bedrag aangevraagd. Als beide overheden de gevraagde subsidies toekennen, levert dat een stevige lokale en regionale bijdrage op.

Toeslag
Innovatietoeslag wordt aangevraagd om de coproductionele en programmatische activiteiten, internationaal via NXTSTP en nationaal met het Grand Theatre en De Internationale Keuze, te kunnen voortzetten en op deze wijze een signaleringsfunctie te blijven vervullen. De organisatie wijst er in dat kader ook op dat een innovatieve frame of mind verweven is door de gehele organisatie. De innovatietoeslag betekent volgens Noorderzon dat het festival minder teruggaat in financiële ondersteuning van het Fonds voor het totale scala aan activiteiten voor de periode 2013-2016, ten opzichte van 2009-2012.
De commissie merkt op dat een uitwerking van het plan voor een toeslag voor innovatie van het aanbod in de aanvraag ontbreekt. De organisatie verzoekt in wezen om een algemene bijdrage in het totaal van de organisatie. Het plan geeft geen informatie over de makers waarmee gewerkt zal worden, aan welk soort nieuw werk gedacht wordt en op welke wijze dit kan leiden tot verder reikende effecten in de podiumkunsten. Of 1 + 1 hier 3 wordt kan de commissie niet beoordelen bij gebrek aan informatie over de losse ingrediënten.

conclusie

De commissie constateert dat de aanvraag van Noorderzon op alle criteria ruim voldoende tot zeer goed scoort. Alleen het onderdeel innovatie vindt de commissie onvoldoende ingevuld om daar een positief oordeel over te kunnen geven. De commissie adviseert derhalve een bedrag toe te kennen van 250.000 euro, zijnde het basisbedrag voor grote festivals.



Aangevraagd bedrag 2013-2014€ 600,000
Basissubsidie per editie € 250,000
Toeslagniet toekennen
Totaal subsidie voor 2 jaar€ 500,000

festivals

organisatieaangevraagdtoekennen

5 Days Off€ 125.0000
Amersfoort Jazzfestival€ 125.0000
Amsterdam Dance Event€ 150.0000 *
Amsterdam Roots Festival€ 125.0000
Amsterdamse Cello Biennale€ 125.0000 *
Amsterdams Kleinkunst Festival€ 50.0000 *
Cement€ 150.0000 *
Charles Hennen Concours€ 50.0000
Circo Circolo€ 125.0000 *
Cultura Nova€ 150.0000 *
Dutch Jazz Competition€ 50.0000
Eurosonic Noorderslag€ 150.000€ 125.000 per editie
Festival Oude Muziek€ 300.000€ 250.000 per editie
Flamenco Biennale Nederland€ 150.0000 *
Gaudeamus Muziekweek€ 150.0000 *
Grachtenfestival Amsterdam€ 125.0000 *
hetdansfestival.nl€ 150.0000 *
Incubate€ 300.0000 *
Internationaal Kamermuziek Festival Utrecht€ 50.0000
Internationaal Orgelfestival Haarlem€ 150.0000 *
Internationaal Vocalisten Concours€ 50.0000 *
De Internationale Keuze€ 125.0000 *
Internationale Koorbiënnale€ 150.0000 *
Its Festival€ 150.0000 *
Jonge Harten Festival€ 125.0000 *
Julidans€ 150.000€ 125.000 per editie
Liteside Festival€ 20.0000
Metropolis Festival€ 150.0000
Motel Mozaique€ 125.0000 *
Mundial€ 150.0000 *
Musica Sacra€ 150.000€ 125.000 per editie
Music Meeting€ 150.000€ 125.000 per editie
Nederlandse Dansdagen€ 150.0000 *
Nederlands Theater Festival€ 150.000€ 125.000 per editie
Noorderzon Performing Arts Festival€ 300.000€ 250.000 per editie
November Music€ 150.000€ 125.000 per editie
Oerol€ 300.000€ 250.000 per editie
Operadagen Rotterdam€ 300.000€ 125.000 ** per editie
Rotterdam Philharmonic Gergiev Festival€ 150.0000
Rotterdam Unlimited€ 125.0000
Sonic Acts€ 150.0000 *
SPRING festival Utrecht€ 150.000€ 150.000 per editie
Theaterfestival Boulevard€ 300.0000 *
Tromp Percussion Eindhoven€ 50.000€ 50.000 per editie
Tweetakt€ 300.000€ 300.000 per editie
De Viooldagen€ 50.0000 *